Opublikowano: 2014-01-31

Przemówienie senatora Roberta Mamątowa w dyskusji nad punktem 8. porządku obrad 48. posiedzenia Senatu

Pkt 8. Drugie czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy o rencie socjalnej


Wysoka Izbo!

Cieszy mnie fakt, że projekt ustawy o zmianie ustawy o rencie socjalnej został jednogłośnie przyjęty podczas pierwszego czytania na wspólnym posiedzeniu senackich komisji, Komisji Rodziny i Polityki Społecznej oraz Komisji Ustawodawczej ? druk senacki nr 480.

Zmiana ustawy jest spowodowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który 25 czerwca 2013 r. orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy o rencie socjalnej jest niezgodny z Konstytucją RP. Sędziowie uznali, że przyznanie i wypłacanie renty socjalnej nie powinno być uzależnione od wymogu przebywania w Polsce.

Pytanie w tej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego zgłosił białostocki Sąd Apelacyjny. Chodziło o sprawę osoby, której ZUS wstrzymał wypłatę renty socjalnej ? właśnie na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy ? ponieważ podjęła ona naukę w Szkocji. Sąd okręgowy oddalił jej odwołanie od decyzji ZUS, zaś sąd apelacyjny zmienił ten wyrok oraz decyzję ZUS i wznowił prawo tej osoby do odbierania renty socjalnej, stwierdzając, że choć jej pobyt na terenie kraju jest przerywany wyjazdami na studia za granicę, mieszka ona na terytorium Polski.

Wyrok sądu apelacyjnego uchylił z kolei Sąd Najwyższy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sędzia sądu apelacyjnego miał jednak wątpliwości, czy uzależnienie prawa do renty socjalnej od warunku przebywania w Polsce jest zgodne z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej. Zdaniem sądu nie powinno się różnicować sytuacji prawnej osób studiujących w kraju i za granicą. Konstytucja podkreśla przecież wolność wyboru miejsca pracy i wolność przemieszczania się.

Sąd apelacyjny podkreślił też, że podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez osoby z niepełnosprawnością powinno być aprobowane przez ustawodawcę, ponieważ może doprowadzić do odzyskania przez nie zdolności do pracy i w konsekwencji do zmniejszenia wydatków państwa na taką osobę.

Trybunał Konstytucyjny przychylił się do opinii sądu apelacyjnego. Sędziowie Trybunału uznali, że wystarczy, iż obywatele polscy ubiegający się o prawo do renty socjalnej zamieszkują na terytorium Polski. Nie trzeba ich jeszcze dodatkowo obarczać obowiązkiem faktycznego przebywania w kraju. Jest to, zdaniem Trybunału, niekonstytucyjne, ale i anachroniczne kryterium, zwłaszcza w obliczu nieskrępowanej możliwości przemieszczania się w obrębie Unii Europejskiej.

Zaproponowana przez Senat zmiana ustawy o rencie socjalnej polega więc na pozostawieniu jedynie wymogu posiadania w Polsce miejsca zamieszkania i przebywanie za granicą, związane na przykład z podjęciem tam studiów, nie spowoduje utraty prawa do renty socjalnej.

Należałoby jeszcze zwrócić uwagę na to, że wejście w życie proponowanych zmian może spowodować wzrost wydatków z budżetu państwa w części 73 ?Zakład Ubezpieczeń Społecznych?. Dokładne określenie skutków finansowych ustawy nie jest jednak możliwe wobec braku danych dotyczących liczby osób, które spełniają przesłanki nabycia prawa do renty socjalnej z wyjątkiem przesłanki przebywania na terytorium RP i którym z tego właśnie względu świadczenia nie były, jak dotąd, wypłacane lub zostały cofnięte w związku z wyjazdem za granicę. Odnosi się to w równej mierze do obywateli polskich, jak i cudzoziemców, w tym obywateli UE zamieszkałych w Polsce. Według szacunkowych wyliczeń ? informuje o tym pismo prezesa ZUS z dnia 11 grudnia 2013 r. ? przy przyjęciu wskaźnika waloryzacji świadczeń od dnia 1 marca 2014 r. na poziomie 102,1% ?zwiększenie liczby osób pobierających renty socjalne o każde sto osób spowoduje wzrost wydatków na te świadczenia w skali 12 miesięcy 2014 r. o około 852 tysiące zł?.

Ważne jest to, że projektowane rozwiązania z pewnością nie wpłyną na budżety pozostałych jednostek sektora finansów publicznych, a więc między innymi jednostek samorządu terytorialnego. Dziękuję.

powrót